تذكّر سوّم : « 1 » لازمهء و مقتضاى براهين اقامه‌شده بر محاليّت تسلسل ، تحقّق محاليّت تسلسل ، در هم اقسام علل ، خواه علل فاعلى باشد و يا غائى يا مادّى و يا صورى ، همانطور كه مقتضاى اين براهين ، جريان محاليّت تسلسل در علل تامّه است ( نه علل ناقصه ) زيرا ملاك ( و معيار ) در محاليّت تسلسل ، توقّف واقع بين اجزاء متسلسل از لحاظ وجود و تحقّق ، تا بىنهايت مىباشد و اين ملاك در همهء اقسام علل ( فاعلى ، غائى ، مادّى ، صورى ) موجود است . از اينجا هم‌چنين روشن مىگردد كه تسلسل در اجزاء ماهيّت نيز محال است مثل اينكه براى جنس ( كه جزء مشترك ماهيّت به شمار مىرود ) جنسى باشد تا بىنهايت يا براى فصل ( كه جزء اخّص ماهيّت به شمار مىرود ) فصلى باشد ( و براى آن فصلى نيز فصلى و . . . ) تا بىنهايت تسلسل ادامه داشته باشد زيرا جنس ، همان مادّه‌اى است در خارج كه در ذهن لا به شرط مأخوذ شده و فصل نيز همان صورت است در خارج كه در ذهن لا به شرط اخذ شده است علاوه بر اين اگر ماهيّت واحدى از اجزاء غيرمتناهى مركّب شود لازم مىآيد كه تعقّل ماهيّت ، محال و ممتنع باشد و ممتنع شدن تعقّل ماهيّت نيز محال مىباشد و در نتيجه ، تركيب ماهيّت از اجزاء غيرمتناهى نيز محال مىباشد .

--> ( 1 ) - اسفار ج 2 ص 169 و ص 265 - مباحث مشرقيّه ج 1 539 - التّحصيل ص 559 . ( شارح )